نام آزمایش : اندازه گیری هدف آزمایش : آشنایی با روش کار کولیس و ریز سنج دقت اندازه گیری کولیس از تقسیم کردن یک درجه خط کش به تعداد تقسیمات ورنیه به دست می‌آید.برخی ا انواع کولیسها برای اندازه گیری عمق یک تیغه باریک دارند که به ورنیه متصل است و با آن حرکت می‌کند. اگر صفر ورنیه بر صفر خط کش منطبق باشد انتهای تیغه بر انتهای خط کش منطبق می‌گردد در صنعت برای اندازه گیری قطر گلوله و سیلندر و پیستون و طول وسایل مختلف از انواع کولیس‌ها با بزرگی‌های مختلف استفاده می‌شود. کولیسها بر دو نوع اند : دیجیتال و ساده . نوع دیجیتال آن اندازه ها را بر حسب میلی متر و اینچ با بیشترین دقت برایمان نمایش می دهد . ولی نوع ساده آن برای اینچ دو دقت و میلی متر هم دو دقت اندازه ها را نمایش می دهد. از کولیس برای اندازه‌گیری فاصله میان دو جسم یا دو نقطه استفاده می‌کنند. ساده‌ترین گونه کولیس پرگاری است که ساق‌هایش به بیرون یا به تو خم شده‌اند.     وسایل مورد نیاز: کولیس ریزسنج گوی استوانه ورق کاغذ لوله آزمایش    شرح آزمایش روش کار کولیس قطر داخلي و خارجي يک لوله را نمي‌توان با دقت و به آساني با يک خط کش مدرج اندازه گرفت. براي اندازه گيري دقيق‌تر آنها از کوليس استفاده مي‌شود. کوليس از ترکيب يک خط کش مدرج و يک ورنيه متحک درست شده است. خط کش ورنيه داراي دو شاخک است شاخک‌هاي کوچک براي اندازه گيري قطر داخل و شاخک‌هاي بزرگ براي اندازه گيري قطر خارجي اجسام بکار مي‌رود. خط کش برحسب ميليمتر مدرج شده ورنيه داراي درجه بندي کوچکي است که اغلب شامل 10 قسمت بوده و معادل 9 ميليمتر است يعني 9 ميليمتر در روي خط کش کوچک‌تر است. با اين نوع کولي يه آساني مي‌توانيم تا 1.10 ميليمتر را اندازه بگيريم. دقت اندازه گيري کوليس از تقسيم کردن يک درجه خط کش به تعداد تقسيمات ورنيه به دست مي‌آيد.خط کش برحسب ميليمتر مدرج شده ورنيه داراي درجه بندي کوچکي است که اغلب شامل 10 قسمت بوده و معادل 9 ميليمتر است يعني 9 ميليمتر در روي خط کش کوچک‌تر است. با اين نوع کولي يه آساني مي‌توانيم تا 1.10 ميليمتر را اندازه بگيريم. دقت اندازه گيري کوليس از تقسيم کردن يک درجه خط کش به تعداد تقسيمات ورنيه به دست مي‌آيد.   اندازه گیری قطر یا طول جسمی را که منظور تعیین طول با قطر خارجی آن است در بین شاخک‌های ثابت و متحرک بزرگ قرار می‌دهند بطوری که هر دو شاخک با بدنه جسم تماس داشته باشند سپس به کمک ورنیه و خط کش اندازه طول یا قطر گلوله را تعیین می‌کنند. درجات را از روی خط کش (عددی که صفر ورنیه در مقابل آن قرار دارد و یا از آن گذشته است) و کسر درجات را از روی ورنیه می‌خوانند برای کسر درجات از درجات ورنیه را پیدا می‌کنند که درست در برابر یکی از درجات خط کش قرار گرفته است. اندازه گیری قطر داخلی برای اندازه گیری قطر داخلی مثلا قطر یک لوله دو شاخک بالایی را در داخل لوله فرو می‌برند و ورنیه را برای خط کش آنقدر جابجا می‌کنند تا دو شاخک با جدار داخلی لوله تماس پیدا کنند. کولیس تا حدی در داخل لوله می‌چرخانند تا دو شاخک بر قطر لوله منطبق گردد. در این حالت قطر داخلی را با روش قبلی از روی خط کش و ورنیه می‌خوانند.کولیس یا قُطرسنج یکی از ابزار بکار رفته در فلزگری و مهندسی مکانیک است. از کولیس برای اندازه‌گیری فاصله میان دو جسم یا دو نقطه استفاده می‌کنند. ساده‌ترین گونه کولیس پرگاری است که ساق‌هایش به بیرون یا به تو خم شده‌اند.  ریز سنج           ضخامت ورقه‌های نازک و سیم‌های نازک را با اسبابی به نام ریز سنج اندازه می‌گیرند این اسباب از ترکیب یک پچ و یک مهره مدرج ساخته شده است. در این وسیله ، مهره استوانه‌ای است تو خالی که سطح خارجی آن مدرج شده است. این استوانه به کمانی متصل است در انتهای دیگر کمان زایده‌ای وجود دارد که به آن سندان می‌گویند. پیچ در داخل کلاهکی قرار دارد و در داخل مهره حرکت می‌کند، کلاهک پیچ بر روی سطح خارجی مهره جابجا می‌شود. در صورتی که پای پیچ 0.5 میلیمتر باشد دور کلاهک پیچ به پنجاه قسمت و اگر پای پیچ یک میلیمتر باشد دور کلاهک پیچ به صد قسمت تقسیم می‌شود به آن قسمت از پیچ که از داخل مهره خارج شده و در داخل کمان جابه جا می‌گردد زباله می‌گویند.اگر پیچ یک دور بپیچد در نوع اول زباله ریزسنج نیم میلیمتر جابجا می‌شود بنابراین وقتی پیچ به‌اندازه یک درجه بپیچد دهانه ریزسنج به ‌اندازه یک صدم میلیمتر باز یا بسته می‌شود. بنابراین با استفاده از ریزسنج دقت‌اندازه گیری تا میلیمتر بالا می‌رود.     روش کار ریز سنج برای اندازه گیری جسم مورد نظر را از بین زبانه و سندان قرار می‌دهند و پیچ کلاهک آنقدر می‌چرخانند تا جسم با زبانه و سندان تماس پیدا کند. برای چرخاندن کلاهک پیچ ، پیچ مرز گرد را می‌پیچانند پس از تماس با زبانه با جسم ، پیچ هرز گرد صدا می‌کند. با شنیدن صدا عمل پیچاندن را متوقف می‌کنند. در غیر این صورت از حساسیت اسباب کاسته می‌شود درجات میلیمتر داروی مهره و درجات صدم میلیمتر داروی کلاهک پیچ می‌خوانند. درجه‌ای از کلاهک پیچ خوانده می‌شود که در امتداد خط افقی مهره قرار دارد   اندازه گیری استوانه به وسیله کولیس شماره قطر داخلی قطر خارجی عمق 1 18.96 21.56 73.60 2 18.75 21.60 73.68 3 18.88 21.70 73.56     اندازه گیری اجسام دیگر با ریز سنج  اجسام 1 2 3 گوی 12.72 12.72 12.72 کاغذ 0.09 0.09 0.09 تارمو 0.05 0.05 0.05   .   موضوع : چگالي يا جرم حجمي جامدات و مايعات هدف : نحوه بدست آوردن حجم جامدات و مايعات و محاسبه چگالي آنها وسايل : استوانه مدرج ( يا ظرف مدرج ديگر ) ، ترازو ، جسم يا مايع شكل 3-1       الف) نحوه اندازه گيري حجم جامدات يا مايعات : شرح مختصر آزمايش : حجم عبارت است از مقدار فضايي كه يك جسم اشغال مي كند و براي اشكال جامد شكل دار روابط خاصي وجود دارد مثل : حجم مربع برابر است با يك ضلع به توان سه . اما براي اشكال بي شكل بايد از روشهاي ديگر استفاده كرد .  شرح آزمايش : براي اندازه گيري حجم مايعات از يك استوانه مدرج استفاده كرده و مقدار دقيق يا تقريبي آن را بدست مي آوريم . اما براي جامدات ابتدا در استوانه مدرج مقداري آب ريخته (به طوري كه وقتي جسم را در آن قرار مي دهيم آب كاملا روي جسم را فرا گيرد .) سپس حجم اوليه آب را مي خوانيم و مقدار آن را يادداشت مي كنيم بعد جسم را در استوانه قرار داده و حجم ثانويه را نيز بدست آورده آنگاه مقدار      كه در واقع نمايانگر حجم جسم است را حساب مي كنيم .   ب) اندازه گيري چگالي يا جرم حجمي جامدات و مايعات :  شرح مختصر : چگالي يا جرم حجمي مواد يكي از ويژگي هاي منحصر به فرد مواد است و تا حدودي به جنس ماده بستگي دارد و از رابطه              بدست مي آيد . همچنين چگالي مواد گوناگون متفاوت است . وتنها در بعضي موارد مي تواند اندكي به هم نزديك باشند . شرح آزمايش : يك جرم يا مقداري مايع را انتخاب كرده ابتدا جرم آن را توسط ترازو بدست مي آوريم و بر حسب استاندارد SI ( kg ) در جدول مي نويسيم .( براي جرم مايعات ابتدا جرم استوانه را بدست مي آوريم مقدار را يادداشت مي كنيم سپس مايع را در استوانه ريخته جرم ثانويه را نيز بدست مي آوريم      همان جرم مايع است .) سپس حجم ماده مورد نظر را مطابق قسمت الف در همين آزمايش بدست آورده در جدول مي نويسيم. v نيز بايد بر حسب استاندارد SI (     ) باشد . مقادير را در رابطه قرار داده چگالي ماده مورد نظر را محاسبه مي كنيم . جدول مقادير :               شماره             1             2 عوامل ايجاد خطا : ˜   اگر جسم متخلخل باشد بايد سطح جسم را با يك پلاستيك پوشاند تا مانع نفوذ آب به داخل آن شد چون در اينصورت مقداري از آب توسط جسم جذب شده و حجم واقعي آن بدست نمي آيد .   نكات لازم هنگام انجام آزمايش :      براي اندازه گيري چگالي بهتر است ابتدا جرم جسم را بدست آورده سپس حجم آن را بدست آوريم تا آب درون آن نفوذ نكند و جرم آن را تغيير ندهد.    همچنين اگر واحد كميت ها را بر اساس استاندارد SI بدست نياورديم حتما بايد واحد چگالي را بر اساس واحدهاي موجود كميت ها بيان كنيم . نتيجه گيري : چگالي بدست آمده در اين آزمايش برابر است با :